avatar

31509-7.jpg

اوژن یونسکو برگردان ناصر فکوهی

اگر باور داشته باشیم که تئاتر صرفا صحنه نمایش ِ گفتار است، بخ سختی ممکن است قبول کنیم چنین نمایشی بتواند زبانی مستقل هم داشته باشد. چنین تئاتری همواره وام دار شکل هایی دیگر از اندیشه باقی خواهد ماند که از خلال گفتار خود را به بیان در می آورند؛ وام دار فلسفه و وام دار اخلاق. حال اگر بپذیریم که گفتار تنها یکی از عناصر ضربه یا شوکی است که تئاتر وارد می کند، مسائل باز هم مشکل تر خواهند شد. پیش از هر چیز[دقت داشته باشیم] تئاتر شیوه ای خاص برای استفاده از گفتار دارد که همان «دیالوگ» است: گفتار مبارزه و تنش. اگر این امر در نزد برخی از مولفان به نوعی بحث محدود شود، این را باید خطایی از جانب آنها دانست. البته شیوه های دیگری برای نمایشی کردن گفتار نیز وجود دارند. برای مثال با پیش بردن تئاتر به سوی اوج و غایت آن، برای برخوردار کردن تئاتر از ابعاد حقیقی اش که همان ابعاد مبالغه آمیزش است. کلمات خود باید تا آخرین مرزهای ممکن پیش رانده شوند ، زبان باید تقریبا به حد انفجار برسد و یا به حدی که خود را زیر فشار تحمل ِ ناممکن معانی، تخریب کند.

اما مساله صرفا بر سر گفتار نیست؛ تئاتر روایتی است که زندگی می کند، تاریخی که با هر اجرا آغازی دوباره می یابد؛ تاریخی که ما شاهد زندگانی اش هستیم. تئاتر به همان اندازه دیداری است که شنیداری . تئاتر زنجیره ای از تصاویر همچون سینما نیست بلکه یک ساخت است، یک معماری متحرک از تصاویر صحنه پردازی شده.

هر کاری در تئاتر مجاز است: فرو رفتن در نقش شخصیت ها، به مادیت درآوردن اضطراب ها و حضورهای درونی. بنابراین نه تنها می توانیم از ابزارهای گوناگون برای این کار استفاده کنیم، بلکه توصیه آن است که چنین کنیم تا اشیاء و دکور جان بگیرند و نمادها محسوس شوند.

به همین ترتیب، گفتار در ژست ها و شکلک ها و اداها تداوم می یابد، در بازی، در پانتومیم؛ همه این ها وقتی دیگر گفتار برای ما کافی نباشد، جایگزین آن می شوند، عناصر مادی صحنه می توانند به نوبه خود گفتار را تقویت کنند و البته چگونگی استفاده از اشیاء در تئاتر مساله ای دیگر است ( که آرتو از آن سخن گفته است).

 

درباره پاره های هنر

«پاره های هنر»، تکه های کوچکی هستند برگزیده، از کتابی درباره گفتارهایی از اندیشمندان و نویسندگان جهان درباره رشته های گوناگون هنر و یا نظریه هنر به طور عام. این پاره ها، به تدریج در وبگاه «انسان شناسی و فرهنگ» منتشر می شوند. رفرانس های دقیق و برابرنهاده های فارسی، در انتشار نهایی این مجموعه به صورت کتاب، در اختیار خوانندگان قرار می گیرد.